Mehmet Akif Ersoy Ne Olarak Tanınmaktadır?
İzmir’de yaşayan, esprili ama derin düşünceli bir gencin gözünden, Mehmet Akif Ersoy’u tanımak… Bu iş, sıradan bir ders kitabı anlatımından çok daha fazla şey ifade eder. Bence, Mehmet Akif’i anlamak, aslında biraz da hayatın her köşesinde, bazen ciddiyetle, bazen mizahi bir bakış açısıyla karşımıza çıkan bir zihin egzersizi gibidir. Evet, ben de bazen derin derin düşünürken, kendimi aniden “Bu şarkı neden aklıma geldi?” diye sorgularken buluyorum. Ama Akif’i konuşurken, işin içinde her zaman biraz da mizah olmalı diye düşünüyorum.
Mehmet Akif Ersoy: Kimdir, Nerelidir, Ne Yapar?
Hadi önce en basit haliyle, Mehmet Akif Ersoy’a dair bildiğimiz şeylere dönelim. Mehmet Akif Ersoy, “İstiklal Marşı”mızın yazarı, edebiyatçı, şair ve aynı zamanda bir milli şairdir. Herkes ona şair demekle yetinir. Ama gerçek bir soru var: Mehmet Akif Ersoy ne olarak tanınmaktadır? Evet, tam olarak bu! Herkes onu milli şair olarak tanıyor ama mesele sadece o kadarla bitiyor mu? Bu soruyu cevaplamaya çalışırken, bana göre Akif’in tam anlamıyla tanınması, biraz da onun içsel mücadelesini anlamaktan geçiyor.
Akif’in “Şair” Kimliği: Bireysel Bir “Şairlik”ten Bahsediyoruz
Hadi biraz daha açalım. Mehmet Akif Ersoy, edebiyat dünyasında çok saygın bir şair olarak tanınsa da, yazdığı şeyleri kendi hayatıyla da harmanlayan biriydi. Akif, bir yanda çok derin bir şairken, diğer yanda zaman zaman mizahi bir bakış açısıyla karşımıza çıkar. Evet, gerçekten, bazen derin bir anlam çıkaracağımız bir dizede, onu okurken gülümsediğimi hatırlıyorum. Şiirlerini düşünürken, “Keşke biraz da komik şeyler yazsaymış” diye geçirdim içimden.
Düşünsenize, o dönemin şartlarında, Akif bir yandan vatanseverlik duygularıyla yazdığı marşıyla milli mücadeleye katkı sağlamışken, belki de bir başka şiirinde “Peki ama bu işin sonunda nereye varıyoruz?” diye düşünüyordu. Şiirlerinde hep bir “varoluşsal kriz” havası var, bunu inkar edemem. Bunu sana bir şair olarak söylüyorum. Ama, o zamanın toplumsal yapısındaki ruh halini de göz ardı edemeyiz, değil mi?
Akif’in “Vatan Sevgisi” Meselesi: Ağızda Dolaşan Bir Slogan mı?
Herkes bilir: Akif’i tanımayan bir insan “İstiklal Marşı” denince direkt olarak şairin ismini hatırlar. Ama Akif’in vatan sevgisi, milli değerler ve kahramanlık hikayeleri konusundaki duruşunu da hatırlatmak gerekir. Bunu yazarken sanki ben de biraz Akif gibi düşünüyorum; “Vatan için ne kadar fedakarlık yapmam gerekir? Şiir yazarken acaba ne kadar ciddiyetle yaklaşmalıyım?” Çünkü Akif, söz konusu vatan olduğunda ciddiyetin dozunu yükseltiyordu ama bunu yaparken kendini de fazla zorlamıyordu.
Bir arkadaşım geçenlerde sosyal medyada “Vatan sevgisi” ile ilgili bir şey paylaşmıştı. Hani, “Herkes vatan sevgisinden bahseder ama asıl olan, o sevgiyi nasıl içselleştirdiğindir” diye bir yazıydı. Sonra düşündüm, evet, gerçekten Akif tam burada devreye giriyor! Akif, vatanı ve halkı için yazdığı metinlerde hep insanı düşündü. Herkesin bu idealleri sahipleneceği bir toplum hayalini kurdu. Ama diyelim ki, ben de sokakta gördüğüm her vatandaşı birden vatansever ilan etmeyi düşünsem ne olurdu?
Hadi itiraf edeyim: Herkes “Vatan millet sakarya” diye bağırırken, bir yanda en yakın arkadaşım bana “Vatanseverlik yalnızca bir söz değil, eylemle yapılır” diye nasihat veriyor. İşte Akif’in tam burada hayatıma giriyor. Her zaman düşündüğüm gibi: “Vatan sevgisi sadece şiirle anlatılmaz!” Ancak Akif bunu gerçekten yapabiliyor. Gerçekten!
Akif’in Sosyal Adaletle İlgili Duruşu: “Hadi Gel, Biraz Savaşsız Olalım”
Gelelim Akif’in belki de çoğu kişinin gözünden kaçan bir diğer önemli yönüne: Sosyal adalet. Akif’in vatanseverliği, sadece Türk milletinin zaferiyle ilgili değil, aynı zamanda halkının refahı, adaleti ve eşitliğiyle ilgiliydi. Ne demek istediğimi anlayabiliyor musunuz? Bir şairin, toplumu bu kadar yakından, derinden düşünmesi bile biraz şaşırtıcı. 1900’lerin başında, halkın içinde yaşadığı zorluklar, sınıf ayrımları ve eşitsizlik üzerine yazdığı şiirler, bugün bile toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve sosyal adalet konularında düşündürücü bir anlam taşıyor. Mesela, “Zulmü alkışlayamam” diyen o satır, 1919’dan bugüne kadar hala geçerli.
Sosyal medya takipçilerimle geçen gün sosyal adalet üzerine bir tartışma yapmıştık. Bir arkadaşım “Adaletin ne kadar önemli olduğunu söyleyenler, bunu nasıl sağlamak gerektiği konusunda fikir beyan etse, daha verimli olur” demişti. Akif’in bu yazıyı görüp de “Haklısın” dediğini düşünemiyorum tabii. Ama o da adaletin farkındaydı, sadece savaşla değil, barışla da sağlanabileceğini savunuyordu. Zaten barışı düşündüğümüzde, bu çağda ne kadar zorluk yaşadığımızı görüyorsunuz.
Akif’i Mizahi Bir Bakışla Anlamak: “Ciddi Şair, Şaka Yapmaz!”
Şimdi bir parantez açıp, Akif’in ciddi imajına bir göz atalım. Ciddi şair, asla şaka yapmaz, değil mi? Hadi gelin, ben de size buradaki “ciddi şair” meselesini biraz dağıtıp, şaka yapalım. Ciddi olmak, sadece bir yüz ifadesinden mi ibaret? Bence hayatın en büyük ironisi, en ciddi şairlerin bile insanları güldürmeye çalıştığı anlarda gizlidir. Akif de bunu biliyordu. Akif’in gözünden gülümseme, bazen hayatın daha derinlerine inmenin bir yoluydu.
Belki de tam bu noktada, Akif’in bir “ciddi” şair olmadığını kabul etmeliyiz. O, zaman zaman ciddi ama bazen de gülmeyi bilmemizi sağlayan bir insandı. Zaten kimse ciddi bir şairin sosyal medyada popüler olabileceğini düşünmezdi.
Sonuç: Akif ve Biz
Mehmet Akif Ersoy, kendi dönemi ve toplumunun ötesinde, farklı bakış açılarıyla hala bizlere bir şeyler söylemeye devam ediyor. Vatan sevgisi, edebiyat, sosyal adalet… Hepsi onun yazılarında, şiirlerinde çok derin bir şekilde yankı buluyor. Ama bence bir şairin gerçek gücü, zaman içinde onu sadece hatırlamakla değil, aslında hayatımıza etki edebilmesindedir.
O yüzden, Mehmet Akif Ersoy ne olarak tanınmaktadır? Sadece bir “vatan şairi” olarak değil, aynı zamanda “toplumunun gerçek derdiyle ilgilenen bir düşünür” olarak da tanınmalıdır. Ve evet, belki biraz daha mizahi ve ironik bir şekilde; “Akif’in de içinde gülümseme vardı, bunu unutmayalım.”